Trang chủ
Tổ văn
Thương nhớ trao nhau
Lối tỏ tình mộc mạc
Chiếc thuyền ngoài xa
Nguyễn Khuyến với chùm thơ....
Lẽ sống Đặng Thùy Trâm
 

LẼ SỐNG ĐẶNG THUỲ TRÂM
(Nhân đọc "Nhật ký Đặng Thuỳ Trâm", NXB Hội nhà văn 2005)


Lê Ngọc Chương

 

    Tiếp nhận văn học, nhìn từ góc độ xã hội học, là quá trình có thể chịu sự tác động của "hiệu ứng Đomino" hay sự tác động của "quy luật lây lan" của tâm lý. Trường hợp "Nhật ký Đặng Thuỳ Trâm" có lẽ không nằm ngoài những quy luật tác động đó. Song, điều quan trọng hơn cả là hầu hết bạn đọc ở mọi lứa tuổi, giới tính, nghề nghiệp... đều đã đón nhận cuốn sách bằng tất cả lòng nhiệt thành và sự say mê của mình. Chắc chắn sự say mê đó không thể được duy trì và ngày càng thăng hoa nếu chỉ đơn giản được tác động từ bên ngoài. Người đọc đọc "Nhật ký Đặng Thuỳ Trâm" và nhận ra "Đặng Thuỳ Trâm là một Paven Coocsaghin của Việt Nam" và dần hình thành một "Lẽ sống Đặng Thuỳ Trâm" chỉ khi chính cuốn sách đó mang lại cho họ niềm đồng cảm sâu sắc, giúp họ nhận thức rõ hơn lý tưởng cuộc đời, vẻ đẹp con người và giá trị của bản thân.
Dõi theo dư luận của bạn đọc về "Nhật ký Đặng Thuỳ Trâm" trong thời gian qua, rất dễ dàng để ta nhận ra rằng hầu như tất cả bạn đọc đến từ mọi lứa tuổi, nghề nghiệp, địa vị xã hội... đều có những nhận xét và suy nghĩ khá giống nhau về cuốn sách cũng như hình tượng nhân vật - tác giả của nó. Thậm chí cả những người xuất phát từ những lập trường chính trị khác nhau về cũng bị thuyết phục bởi vẻ đẹp của hình tượng con người trong tác phẩm. "Nhật ký Đặng Thuỳ Trâm" đã tạo ra sự đồng cảm hết sức sâu sắc và hết sức rộng lớn ở mọi đối tượng người đọc. Nó không chỉ kéo mọi người đến gần với tác giả mà còn giúp mọi người xích lại gần nhau trong sự đồng cảm chung đó. Người đọc có thể có những ý kiến không giống nhau về hình thức, ngôn ngữ trong cuốn nhật ký nhưng tất cả đều có chung suy nghĩ, tình cảm dành cho Đặng Thuỳ Trâm - tác giả và là nhân vật trung tâm trong cuốn nhật ký (cũng đúng thôi bởi tác giả của nó đâu phải là nhà văn và bản thân nó cũng chỉ là một cuốn nhật ký theo nghĩa đơn giản nhất của thể loại này, hơn nữa nó lại được viết trong bối cảnh chiến trường khắc nghiệt).


       Có thể nói, bạn đọc say mê với "Nhật ký Đặng Thuỳ Trâm" vì mỗi người đều tìm thấy ở đó một lý do để yêu thích và say mê, đều tìm thấy ở Đặng Thuỳ Trâm một đức tính, một nét phẩm chất để kính phục và ngưỡng mộ, để yêu quý và trân trọng, để cảm thông và chia sẻ... những người đã từng đi qua chiến tranh, đã từng là nhân chứng của một thời kỳ khốc liệt, thời kỳ "cả nước cùng ra trận", đọc "Nhật ký Đặng Thuỳ Trâm" để luôn mang trong mình niềm cảm phục đối với hình ảnh ngưới con gái tuổi đôi mươi khao khát tình yêu và lý tưởng nhưng cũng  hết sức kiên cường không ngại gian khó, để làm động lực thực hiện lý tưởng hoài bão của mình; những thanh niên lầm lạc đọc "Nhật ký Đặng Thuỳ Trâm"  và tìm lại cho mình những ước mơ đã mất, tìm thấy nghị lực đẻ làm lại cuộc đời; còn bạn đọc ở Pháp, Mỹ, Australia... những nơi mà "Nhật ký Đặng Thuỳ Trâm" đã được giới thiệu, trong đó có nhiều người đã từng là kẻ thù của Đặng Thuỳ Trâm, đọc "Nhật ký Đặng Thuỳ Trâm" để nhận ra rằng đất nước Việt Nam, dân tộc Việt Nam là một dân tộc anh hùng vì luôn có những người con gái con trai anh hùng, như bác sỹ Đặng Thuỳ Trâm - một trong những điển hình của thế hệ trẻ Việt Nam - sống có lý tưởng, ước mơ, sống kiên cường mà bao dung độ lượng, và hơn bao giờ hết, "Khi Tổ quốc cần, họ biết hy sinh" với tất cả trái tim quả cảm và nhân hậu của mình.


      Hình tượng Đặng Thuỳ Trâm, lẽ sống Đặng Thuỳ Trâm đã làm rạng rỡ hình ảnh con người Việt Nam, thế hệ trẻ Việt Nam, giúp người đọc khám phá thêm giá trị cuộc sống, khám phá thêm giá trị con người - cũng là giá trị của bản thân, dù họ có là ai, họ ở đâu và làm gì trên thế giới nay.
Có dịp khảo sát dư luận của đông đảo bạn đọc về "Nhật ký Đặng Thuỳ Trâm"  trong thời gian qua mới thấy rằng đã lâu lắm rồi mới có một tác phẩm văn học được nhiều người luận bàn, trao đổi sôi nổi đến thế. Có thể thấy người đọc đọc "Nhật ký Đặng Thuỳ Trâm" xuất phát từ nhiều tầng lớp, nghề nghiệp, lứa tuổi, địa vị, trình độ văn hoá (trong đó thanh niện, học sinh, sinh viên chiếm đa số)... nhưng đều khá thống nhất trong suy nghĩ và tình cảm khi đọc và cảm nhận về hình tượng nhân vật - tác giả Đặng Thuỳ Trâm. Rõ ràng đó không phải là sự ngẫu nhiên hay sự "lây lan" theo "phong trào". Chỉ có thể hiểu là chính cuốn sách chứ không phải ai khác đã tự thể hiện giá trị đích thực của một tác phẩm văn học, và cũng chỉ có như thế, "Nhật ký Đặng Thuỳ Trâm" mới nhận được sự đón nhận và ủng hộ gần như tuyệt đối của công chúng yêu văn học trong thời gian qua.


    "Nhật ký Đặng Thuỳ Trâm" được coi là một "hiện tượng" nổi bật nhất trong đời sống văn học nước nhà năm qua với sức lay động mạnh mẽ trong lòng bạn đọc, nhất là với bạn đọc trẻ tuổi. Sức lay động, lan  toả đó trước hết xuất phát từ vẻ đẹp của hình tượng con người Đặng Thuỳ Trâm, lẽ sống Đặng Thuỳ Trâm. Đó là một dấu hiệu đáng mừng đối với tất cả những ai quan tâm đến văn học. Riêng với tôi - một người đang làm công tác giáo dục - niềm vui đó nhân đôi mỗi khi tôi thấy thêm một học sinh của mình cầm trên tay cuốn  sách ấy.


(Bài đã đăng ở Tập san Giáo dục ĐăkLăk số Tháng 3-2006)

 


 


 

Thiết kế bởi :Hà Duy Nghĩa -Trường THPT Phan Đình Phùng .Email :hadnghia@gmail.com